L'úteru de'Alitar Asturies

XOSÉ LLUÍS CAMPAL FERNANDEZ
Númberu d'Estaya rexonal'. / E. C./
Númberu d'Estaya rexonal'. / E. C.

Na páxina 13 -que se vio que nun yera de mal agüeru- d'EL COMERCIO parióse'l día 8 d'abril de 1978 'Alitar Asturies', cola so perclásica cabecera: un simpáticu debuxu de Muñiz que caltendríase fasta les caberes etapes del minisuplementu quincenal y nel que se reflexaba'l texíu social de la rexón, dende'l pescaor, el mineru y l'ama de casa al universitariu progre, el mecánicu, el campesín o l'empresariu, y ensin escaecese del gaiteru que nun pue faltar nes romeríes. L'enfotu de l'asociación Conceyu Bable -qu'anició 'Alitar Asturies' como fueya única y col tiempu féxose ximielga- encaxábase nel procesu de normalización llingüística que les moces xeneraciones naguaben poner en marcha ellí onde más efeutividá podía tener: nos altavoces culturales de la prensa escrita, sabedores de la so penetración nuna bultable franxa llectora comprometida con una clas d'asturianismu práuticu qu'arreblagare penriba'l cliché.

Anque col camín percorríu 'Alitar Asturies' conquistó'l drechu de veteranía, nun foi ella la riega pionera, pos del 17 de xineru de 1971 al 13 xunetu de 1975 el rotativu uvieín 'Región' apurrió al coleutivu asturianista la denomada 'Página del bable', y llueu, en 1974, la revista 'Asturias Semanal' emburrió'l puxu cola páxina 'Conceyu Bable', na que collaboraben el grupu d'Álvarez, García Arias y Sánchez Vicente. Amás, nel decanu xixonés, y enantes de 1976 na seición infantil 'El raitán', al cargu de Francisco Carantoña, incluyíase l'apartáu 'La nuestra llingua' con aportaciones enforma suxestives d'escolinos.

Naquel marcu d'espoxigue xeneralizáu surde la llibraúra na que s'enxendrará 'Alitar Asturies'. Esi úteru nun sedrá otru que la páxina 'Estaya rexonal', que ñaz el 20 de febreru de 1976, ye dicir, dos años enantes. Arriendes, en dambos empeños la primer entrega paez calcada. La fueya cola qu'empicipió en 1978 'Alitar Asturies' componíase d'una 'Presentación' (que trancábase col glayíu «Asturies llibre rexía por sí mesma»); una batería de 'Notines' (informábase de les actividaes del Seminariu de Llingua Asturiana de la Facultá de Filosofía y Lletres con un recital de poesía n'asturianu y -lo que son les coses y les vueltes que da'l mundu- conferencies d'Alarcos, Jesús Neira y Josefina Martínez; emponderábase'l procuru asturianista de la llibrería Alborá y facíase ecu, ente otres anuncies, de l'actuación nel Institutu Calderón de la Barca, de Xixón, de La Bullonera, conxuntu baturru que tomaba «como base musical del so trabayu la música popular aragonesa, coyendo como lletres los problemes del pueblu»), y dos articulinos, ún didáuticu entituláu 'El bable ye fácil' y otru d'enrevexináu anticentralismu ('Los asturcones. ¿Quiciaves los últimos astures?'), onde l'anónimu autor escolforiábase con piticiones d'esti calter: «Tamos nel tiempu d'esfaer el gobiernu madrilanu, de coyer lo de nós. De faer esporpollar los carbayos y les fayes na nuestra tierra. Asina llograremos que, al fin, los asturcones güelvan tar pel monte'l PAÍS ASTUR. (...) Y Asturies será más asturiana, podremos falar, en sin retrucar, del PAÍS ASTUR»; y afitaba'l nome del territoriu con toles lletres en mayúscula.

Pel so llau, 'Estaya rexonal' entamó nel añu 76 con una declaración d'intenciones ('A mou de presentación'); una recatafila de 'Notes seles' roblada por M. Tuero Cobián, y na que, al empar que s'acusa recibu de la constitución d'un Conceyu Cultural Asturianu en Barcelona, asoléyase esti comentariu: «El catedráticu Alarcos Llorach, tan nombráu por los anti-bablistas pa sofitar les teoríes de so, afirma n'una revista asturiana la necesidá de llantar el bable nes escueles, como primer pasu pal so adeprendimiento», y un llamamientu ('La cultura escaecía') de Xavel Ordiales, onde se contraponía la cultura oficial, «sofitá po les minoríes 'cultes' o 'cultistes' (conciertos, homenaxes, conferencies de conocíos prohomes o xente famosa)», a otra serie d'iniciatives ufiertaes por «sociedaes culturales más o menos marxinaes, escueles, colexios, universidaes», y a les qu'abellugaría la recién estrenada fueya d'EL COMERCIO.

Nel so segundu númberu recuéyense, por exemplu: l'apaición de 'Antena', una revista multicopiada fecha polos guajes d'oficialía de la Fundación Revillagigedo; actos organizaos pola Asociación de Cabeces de Familia de La Calzada y pola Sociedá Cultural Natahoyo; proyeiciones nel cine-club d'Empresariales o l'avisu d'una charra sol Sahara al cargu d'Antonio Masip y otres dos de Pedro de Silva y del sindicalista Xuan Muñiz Zapico, 'Xuanín', coles que se pesllaba n'Uviéu la I Xunta d'Entamos Rexonalistes Asturianos.

L'ambigú d'aquella llonxana 'Estaya rexonal' esclariaba qué ye lo que quería facer y per ónde nun diba tirar: nun sedría «un d'esos 'Rinconinos del bable', asemeyaos a esos otros 'rincones-pal-ama-de-casa'» y nos qu'el «'vate' de turno mos soltaba lo meyor de la so collecha llírica, enllena de xanes, moces colloraes, horros y mazanes»; nin tampoco olivaba por facé-y la competencia al «graciosu que, emplegando la nuestra llingua como escudu, mos contaba les aventures de Xuacu cuando quiso entrar col burru nel Ayuntamientu, o de Pepín la primer vegá que fue al cine na ciudá». Plantaríen-y cara a la vertiente más popularizada del asturianu, la semeya costumista y la comicidá festiva, que entós víase, con mui poca perspeutiva, como xirigoncia que tracamundiaba intenciones de más altor cuando namái que nun dexó que s'apagara'l fueu del interés pola llingua cola ferramienta que tenía a mano.

Nel párrafu nuclear del so testu fundacional, defendía 'Estaya rexonal' la urxencia de «tratar na nuestra llingua los problemas de la nuestra rexón», porque taba segura de que'l «problema del bable yera un problema de prestixiu», y pruyía-y desterrar la especie de que l'asturianu yera «un castellán mal faláu, daqué propio de xente inculta y que mos dexaría en ridículu si daquién mos pillase falándolo».

El camín de la dignidá había que rozalu pa encarrilar con garantíes d'ésitu un proyeutu embizcante: «Si entamamos a emplegalo con seriedá, falándolo y escribiéndolo en sin vergoña, si conseguimos que los neños lo puean adeprender nes escueles y a estremalo del castellán, y si los medios de difusión y les editoriales collaboren na xera, muy pronto tendremos a la nuesa llingua asitiá nel puestu que i correspuende».

Nel arranque de la so fía o heredera, qu'eso foi 'Alitar Asturies', tornamos a ver los mesmos petites: «Asturianos, ye hora yá de puxar pola nuestra tierra, ye hora de tomar conciencia de la nuestra identidá y asumir, en sin vergoña, los nuestros vezos». Si 'Estaya rexonal' confesaba que nun diba «resucitar el bable, pues ye ñidio que'l bable nun taba muertu», dende 'Alitar Asturies' ñegábase que fuera productu de llaboratoriu: «El nuestru bable ta ahí, al algame de toos y nun val dicir que nun se pescancia».

El filu coneutor ente 'Alitar Asturies' y 'Estaya rexonal' configura a ésta como l'úteru nel que la trentañera añó'l so futuru.